Persberichten / Persbericht Verborgen leven
Persbericht Juli 2011
Arnhem was centrum van mystiek in 16e eeuw.
Recent ontdekte handschriften onthullen rijk spiritueel leven in Agnietenklooster.
Nieuw onderzoek heeft uitgewezen dat Arnhem in de zestiende eeuw een centrum was van mystiek en spiritualiteit. De recente ontdekking van enkele manuscripten, die geschreven blijken te zijn in het Arnhemse Agnietenklooster, onthullen een spiritueel leven dat van grote invloed is geweest op vrouwenkloosters in het oosten, van Gelre en Kleef tot Keulen aan toe. De nieuw ontdekte handschriften zijn samen met de reeds bekende handschriften, aangevuld met schilderijen, beeldhouwwerken en muziek uit die tijd, van 18 november 2011 t/m 29 januari 2012 te zien in de tentoonstelling ‘Verborgen leven’ in het Historisch Museum Arnhem.
Terwijl het met de kloosters in Nederland in de zestiende eeuw bergafwaarts ging, ontstond er in Arnhem een mystieke wedergeboorte. Deze was gebaseerd op de Moderne Devotie, een spirituele beweging binnen de katholieke kerk, die streefde naar vernieuwing van het christelijk gemeenschapsleven en terug wilde naar de oervorm van het geloof. De Moderne Devotie had een stevige basis in Arnhem en werd gesteund door Karel van Gelre die als katholiek vocht tegen de opkomst van het protestantisme. In 1428 trokken de Agnieten in het kloostergebouw aan de Sint-Jansbeek (huidige Beekstraat) dat door de zusters van het Bethaniëklooster verlaten was.
Adellijke vrouwen
Bijzonder is dat de zusters van het Agnietenklooster rijke vrouwen waren, afkomstig uit de adelstand en het stedelijk patriciaat, waaronder vrouwen van de Gelderse, adellijke geslachten Van Middachten en Van Arnhem. Al jong traden zij in en na het afleggen van de kloostergelofte kwamen zij nooit meer buiten de kloostermuren. De zusters lieten zich leiden door boeken waarin alle strenge en sobere leefregels beschreven stonden. Met het naleven van de regels en gebed hoopten zij dichterbij Christus, bij God te komen en een plek in de hemel te bemachtigen. De nonnen leidden een verborgen leven achter de kloostermuren, maar ook een verborgen leven gericht op hun innerlijk en het hogere.
Beeldenstorm
Aan dit bloeiende kloosterleven kwam met de Arnhemse beeldenstorm in 1578 een einde. In 1634 waren er nog slechts vier zusters over en in 1636 viel definitief het doek en trok het Sint-Catarinagasthuis in de gebouwen. Alleen de kloosterkerk van het Agnietenklooster, de huidige Waalse kerk aan de Beekstraat, herinnert nog aan het ooit zo immense complex. Het grootste deel van hun boekenbezit ging verloren, maar de zusters wisten uiteindelijk nog een aantal belangrijke boeken te redden en over te brengen naar het klooster van de reguliere kanunniken in Gaesdonck (bij Goch). Na de opheffing van dit klooster raakten deze handschriften over heel Europa verspreid.
Topstuk
Nu, bij deze tentoonstelling, worden na jarenlang onderzoek en speurwerk bewaard gebleven handschriften uit het Agnietenklooster voor het eerst weer bijeengebracht en komen ze uit de ‘verborgenheid’ tevoorschijn. Speciale bruiklenen uit Berlijn, Bonn, Brussel en de universiteitsbibliotheken van Leiden, Nijmegen en Antwerpen zullen in Arnhem te zien zijn. Topstuk is een onvoltooide codex met de ‘Arnhemse mystieke preken’ uit de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag. Omdat het handschrift voor restauratie uit de band is gehaald doet zich de unieke mogelijkheid voor tien losse bladen op de tentoonstelling te laten zien.
Beeld
De tentoonstelling geeft een inleiding op het politieke en religieuze getij in Arnhem, gevolgd door de geschiedenis van het Agnietenklooster met 3D-animatie. Daarna wordt met sfeervolle foto’s, ensceneringen, Gregoriaanse muziek, sculpturen en schilderijen een beeld geschetst van het kloosterleven en de Arnhemse mystiek, waarbinnen de boeken die zij hebben geschreven -aangevuld met oude drukken- worden geëxposeerd.
Symposium
De tentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen en het Ruusbroecgenootschap van de Universiteit van Antwerpen en
wordt begeleid door lezingen, een wetenschappelijk symposium in Antwerpen en een publicatie. Voor meer activiteiten zie www.hmarnhem.nl.
Publicatie
J. Kienhorst (red.), e.a., Verborgen leven, Arnhemse mystiek uit de 16de eeuw, Arnhem/Nijmegen (uitgave in de Nijmeegse Kunsthistorische Cahiers van de Radboud Universiteit), € 19,90, 128 p., rijk geïllustreerd, full color, verkrijgbaar in de museumwinkel.
HISTORISCH MUSEUM ARNHEM | Bovenbeekstraat 21, 6811 CV, Arnhem.
T 026 3775300. I. www.hmarnhem.nl.| Mail hma@arnhem.nl | Open: di-zo 13 -17 uur. | Gesloten: 25 dec., 1 jan., 30 april. T/m 18 jaar gratis toegang.
*Noot voor de redactie:
Afbeeldingen kunnen eenmalig vrij van rechten worden gedownload t.b.v. publicatie. Vermeld alstublieft de credits. De hoge resolutie afbeeldingen vindt u op www.hmarnhem.nl, onder persmappen.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Linda Schregardus, PR & publiciteit. T 026 3775347. M 06 50740028. E linda.schregardus@arnhem.nl. (bereikbaar van dinsdag t/m donderdag).